Panda je mali gradski
auto, delo italijanskog proizvođača automobila FIAT-a. Prvi
primerci Pande Classic su sišli sa proizvodne trake 1980. godine
a proizvodio se sve do septembra 2003. godine, kada ga je u
proizvodnim halama „zamenilo“ potpuno novo vozilo poznato kao
Panda Nuova – odnosno Nova Panda. Model Classic se proizvodio 23
godine u mnogobrojnim varijantama sa veoma raširenom paletom
motora, počevši od motora zapremine 652 ccm sa vazdušnim
hlađenjem ugrađivanim u FIAT 126 – poznatijem kao Peglica, pa
preko dobro poznatih 750ccm, 900ccm agregata do modernih FIRE
1000ccm i 1100ccm motora u raznim kombinacijama ubrizgavanja
goriva (karburatori, SPi, MPi). Takođe
je postojala varijanta sa 1.301 ccm diesel motorom pozajmljenim
iz modela Fiat Ritmo i Fiat Uno.
Pandu Classic,
konstruisao je
Giorgetto Giugiaro, koji
spada u najznačajnija imena u oblasti dizajna automobila i koji
je svojim dizajnom uveliko uticao na razvoj automobilske
industrije, podarivši izgled Fiat Pandi, VW Golfu, Audi 80, Fiat
Uno-u i mnogim drugim automobilima. Prilikom razvoja FIAT Pande
Classic Giugiarov tim je od FIAT-a dobio nekoliko krucijalnih
zahteva koji su se uglavnom svodili na sledeće: Napraviti mali
gradski auto, prilagođen mladima i manjim porodicama, jeftin za
proizvodnju i eksploataciju, da ima praktičan i maksimalno
iskorišćen prtljažni prostor koji se može obaranjem zadnjeg
sedišta povećati, enterijer izrađen od jeftinih materijala koji
bi omogućili jednostavno održavanje (na prvim modelima presvlake
sedišta i prednja polica od platna se skidala na driker i prala
u mašini za veš), pouzdan u eksploataciji i jednostavan za
održavanje. Sve navedeno je i ispoštovano, iako te zahteve nije
bilo lako pomiriti u jednom jedinom modelu vozila.
Tokom 23 godine
proizvodnje dosta sklopova je unapređivano a najviše se
eksperimentisalo sa pogonskim agregatima. Do 1996 godine
proizvođeni su modeli koji su u sebi imali klasično
karburatorsko snabdevanje gorivom, da bi se nakon toga prešlo
najpre na SPI – single point ubrizgavanje, a od 2000 godine na
sasvim moderno MPi- Multi point ubrizgavanje, koje kontroliše
kompleksan ECU (Engine Computer Unit) što je omogućilo dve bitne
stvari, a to su znatno poboljšane performanse i ekonomičnost
motora zapremine 1,1 litar, te primenu ovog rešenja u drugim
modelima FIAT-a, kao što su Punto, Nova Panda, Palio i Seicento
. Pored eksperimentisanja sa motorima različite zapremine i
sistemima ubrizgavanja, 1986 godine predstavljena je prva i
poslednja krupnija modifikacija karoserije, enterijera i
vešanja. Zadnje ogibljenja je modernizovano prelaskom sa rešenja
baziranog na lisnatim oprugama i krutoj osovini na takozvani
omega-bar, rešenje sa klasičnim amortizerima i spiralnim
oprugama što je donekle poboljšalo udobnost u vožnji. Na
karoseriji su odrađene minimalne izmene poput one kod zadnjih
rubova (poprimili su izgled prednjih), redizajniranja branika i
zadnjih vrata, uklanjanja širokih plastičnih lajsni sa bokova,
promena izgleda prednje maske i tome slično. Noviji modeli su
izrađeni od galvanizovanog lima što je u velikoj meri poboljšalo
otpornost na koroziju. U unutrašnjosti su inovacije pretrpeli
komandna tabla i sedišta.
Pored verzije sa
pogonom na prednje točkove sredinom 1983. godine ponuđena je i
opcija sa vučom na sva četri točka. Veoma značajna činjenica je
da su Pandi 4x4 ovaj pogon specijalno konstruisali stručnjaci
austrijske firme Puch-Steyr, koji su jedna od
najpoznatijih kompanija za razvoj terenskih i vojnih vozila
namenjenih upotrebi u ekstremno teškim uslovima. Model Panda 4x4
je zbog svoje upotrebljivosti, jednostavnosti i izdržljivosti
postao prava legenda među terencima, te se primerci koji su još
u upotrebi redovno pojavljuju na skupovima i takmičenjima poput
relija Pariz-Dakar, a među ljubiteljima terenaca i danas izaziva
simpatije i poštovanje. Dobar primerak polovne Pande Classic sa
pogonom 4x4 i danas dostiže veoma visoke, skoro približne cene
ceni novog vozila što dodatno govori u prilog velikoj upotrebnoj
vrednosti. Veoma često se može primetiti kao deo voznog parka
raznih javnih službi (kod policije, šumarskih gazdinstava,
nacionalnih parkova, vatrogasnih službi, službama spasavanja na
planinama) širom Evrope.
Trebalo bi napomenuti
činjenicu da je Panda Classic jedan od prvih automobila za čije
je pogonske agregate primenjena robotizacija procesa sklapanja,
u vidu FIRE tehnologije (First Integrally Robotized
Engine) koju je zajedno sa nekoliko američkih kompanija
razvio FIAT. Glavna odlika FIRE tehnologije i njeno poboljšanje
u odnosu na manuelni rad koji je do tada korišćen prilikom
sklapanja motora je u tome da se klipovi, klipnjače, karike i
cilindri premeravaju i sortiraju pre sklapanja od strane robota,
te da se dimenzije ovih sklopova razvrstavaju u više od 200
predefinisanih dimenzija u mašini za automatsko sortiranje i
razvrstavanje, te da se kasnije u procesu proizvodnje
automatskom obradom podataka pri sklapanju motora uklapaju
cilindri, klipovi i karike koji se po dimenzijama najbolje
međusobno uklapaju (isto važi i za ostale pokretne delove
motora) tako da sklopove koji idealno pasuju na kraju
sastavljaju roboti, a kao krajnji rezultat dobijena je FIRE
masina, koja je u praksi dokazala da ima vek eksploatacije od
oko 300.000-350.000 kilometara, što se za pogonski agregat malog
gradskog automobila smatra veoma uspešnim.
